E-books zijn bezig aan een opmars. Voor de openbare bibliotheek vormen zij een kans en tegelijkertijd een bedreiging.
Definitie e-book
Een e-book (of e-boek) is een boek dat in digitale vorm gelezen kan worden. Een e-book kent meestal een zoekfunctie en een bladwijzer. In ontwikkeling zijn verrijkte e-books (ook we genoemd iBooks), waarin ook bewegende beelden (video) zijn opgenomen.
het lezen kan via verschillende apparaten, zoals een e-reader, een tablet (bijv. de iPad), mobiele telefoon (vooral smartphone) en een computer. De gebruikelijke methode is dat het e-book op een computer wordt gedownload en van daaruit weer naar een e-reader of tablet wordt gekopieerd. Daarnaast kunnen sommige e-books via de eigen computer thuis of elders worden gelezen; dan vaak via een webbrowser (soms via streaming).
E-books via de bibliotheek
De ontwikkeling van e-books en e-readers schept kansen voor bibliotheken, zoals verbreding van het aanbod. Anderzijds zullen bibliotheken een antwoord moeten formuleren op een snel veranderende boekenwereld. Digitale boeken kunnen immers ook zonder tussenkomst van bibliotheek (of boekhandel) de lezers bereiken. Zie verder het artikel collectie e-books.
E-readers, tablets en andere leesapparatuur
Een e-reader is een apparaat dat speciaal ontwikkeld is om e-books te lezen. De meeste e-readers werken op basis van een schermtechnologie die gebruik maakt van e-ink ('elektronische inkt'). Apparaten die met e-ink werken gebruiken relatief weinig stroom in tegenstelling tot andere apparaten die (ook) geschikt zijn voor het lezen van e-books (met name de iPad en andere tablets, mobiele telefoon [zie ook Mobiel internet en Mobiele telefoon: bezit).
Off/on line lezen
De meeste e-books moeten eerst gedownload worden, voordat zij op een e-reader of een tablet zoals de I-pad gelezen kunnen worden. Sommige e-books echter kunnen ook via internet gelezen worden op bijv. een computer of zelfs een smart phone. Nieuwe technieken zullen het mogelijk maken in e-books die via internet worden gelezen, net als op een e-reader automatisch de laatst gelezen pagina te vinden. Sommige e-books kunnen ook gelezen worden via streaming.
Marktonderzoek
Vanaf 2010 doet de Stichting Marktonderzoek Boekenvak gebruikersonderzoek naar verschillende aspecten van het e-lezen. Uitkomsten van de diverse, elkaar aanvullende onderzoeken zijn hieronder samengevat. De tussen haakjes genoemde data zijn de data waarop de onderscheidende rapporten zijn gepubliceerd.
Waarom e-books lezen?
Potentiële e-booklezers gebruiken e-books om verschillende redenen. De belangrijkste reden om e-books te gaan lezen is men gemakkelijk meer boeken mee kan nemen als men onderweg is. Bijna een derde van de respondenten verwacht dat van het aantal e-booktitels zal toenemen een overweging om e-books gaan te lezen. Hierna volgen: meer ruimte in huis, minder duur dan papieren boeken, sneller en gemakkelijker boeken kopen, meer mogelijkheden en lezen van een scherm wordt steeds prettiger vergeleken met papier.
Een groot deel (58%) van de niet-digitale lezers verwacht niet dat zij e-books gaan lezen. Het betreft vaak ouderen en lager opgeleiden. Een derde van deze groep geeft te kennen nooit boeken te lezen. Er is nog een derde groep die wel e-books gaat lezen als de prijs van een e-reader daalt en/of er meer e-books komen (mei 2012).
Bekendheid met e-book en tablet
In juli 2009 was minder dan een vijfde van de Nederlanders van 13 jaar en ouder bekend met het e-book. Anderzijds kende bijna de helft (46%) van de groep 13 jaar en ouder het fenomeen helemaal niet. Na een
gestage toename tot juli 2011 schoot de bekendheid van het e-book omhoog in de relatief korte periode tussen juli 2011 en het januari 2012. In januari 2012 was iets meer dan de helft van de Nederlanders van 13 jaar en ouder vrij goed bekend met zowel het e-book als met het tablet. In januari 2012 waren beide typen leesapparaten vooral bekend bij mannen en hoog opgeleiden, en jongeren. E-readers waren relatief goed bekend bij iedereen onder de 50 jaar. Het tablet was juist beter bekend onder jongeren.
Papieren boek of e-book? Mannen die e-books kopen, doen dat vaak ter vervanging van papieren boeken. Daarentegen blijft het merendeel van de vrouwen die boeken kopen naast e-books ook gewone boeken kopen (april 2011).
Advies vragen: bij boekhandel of bibliotheek?
Voor advies en inspiratie op het gebied van e-books gaan lezers vaker naar de boekhandel (fysiek of op internet) dan naar de bibliotheek (respectievelijk 55% tegen 9%). Dit is niet verwonderlijk gezien het relatief grote aantal e-book-titels in de boekhandel in vergelijking tot dat van de bibliotheek. Daar komt nog bij dat de bibliotheek geen recente titels kan uitlenen (mei 2012).
Aanschaf apparatuur
Bij de aanschaf van een apparaat zijn de volgende elementen van belang: de mogelijkheid om de lettergrootte aan te passen, het apparaat gemakkelijk kunnen meenemen en het snel om
kunnen schakelen naar andere media. Vrouwen en 50-plussers hebben vaker een voorkeur voor de e-reader als leesapparaat. Lezers onder de 34 jaar lezen e-books vaker op een smartphone.
De keuze voor een type apparaat voor het lezen van e-books is van invloed op andere activiteiten tijdens het lezen. Wie op een laptop of tablet leest, doet er vaak nog iets ernaast, zoals surfen/zoeken van teksten op internet. Mensen die op tablet of laptop lezen zijn sneller afgeleid tijdens het lezen dan wie op een e-reader leest. Een mogelijke verklaring is dat mensen die op een e-reader lezen van apparaat moeten wisselen wanneer zij willen surfen, dit in tegenstelling tot mensen die tablet of laptop gebruiken (mei 2012).
Verwacht gebruik apparatuur
In april 2012 verwachtte bijna de helft van de mensen die zeker/waarschijnlijk/misschien van plan waren een tablet te gaan gebruiken; en 38% van hen de e-reader. Hierna volgen achtereenvolgens de laptop (27%) en de smart phone (14%). Vrouwen zijn eerder van plan om e-books te gaan lezen dan mannen. 16% van de Nederlanders las nog geen e-books, maar is wel van plan dat binnen een jaar te gaan doen. Ouderen en lager opgeleiden weten vaker niet (dan jongeren en hoger opgeleiden) op welke manier zij in de toekomst zouden willen krijgen, vergeleken met jongeren en hoger opgeleiden.
Koopplaats
Bol.com had het grootste marktaandeel: 76%. Het aandeel van Amazon.com kwam uit op 7%, en bleef daarmee ver achter bij Bol.com (april 2011).
Bezit e-readers en tablets
In april 2010 bezat slechts 3 procent van de Nederlanders een e-reader. In januari 2012 was het bezit aan e-readers meer dan verdubbeld. De grote winnaar was echter het tablet. In nog geen jaar verdrievoudigde het aantal Nederlanders dat over een tablet beschikt. In een kwart van de huishoudens was in januari 2012 een tablet beschikbaar. Wereldwijd daalde in 2012 de verkoop van e-readers met 36% (Boekblad 1 januari 2013, p. 9).
Huidig gebruik apparatuur
Mensen die in april 2012 in het bezit waren van een apparaat voor het lezen van e-books gebruikten het vaakst de e-reader voor het lezen van e-books. Hierna volgden het tablet en de laptop. Lezers onder de 34 jaar gebruikten vaker een smart phone om e-books te lezen.
Aanschaf e-books
E-booklezers vinden de prijs van belang. Bijna de helft van de Nederlanders vindt de gemiddelde prijs veel
te hoog. Bij een prijsdaling zouden zij meer e-books kopen. Voor het daadwerkelijk verkrijgen van een e-book gaan de meeste digitale lezers naar de boekhandel (fysiek of op internet): 54% tegen 9% van de
bibliotheekleden.
Legaal/illegaal
Wordt er gekeken naar de wijze waarop e-lezers hun huidige e-books verkregen hebben, dan blijkt dat er gemiddeld 7 boeken per jaar worden gekopieerd/geruild, 6,5 legaal worden gedownload en 5,9 gratis illegaal worden gedownload (mei 2012).
Effecten van e-books op lenen en kopen van papieren boeken
Wie (wel eens) e-books leest, koopt , c.q. leent minder papieren boeken dan voorheen. Dit effect is onder vrouwen sterker dan onder mannen. NB. Hier zijn e-books en papieren boeken samen genomen (mei 2012).
Effecten van het al dan niet beschikbaar zijn
Van de leners van de bibliotheek zou 40% meer e-books lenen als die te leen of te huur zouden zijn (mei 2012).
Koopintentie e-book versus luisterboek
De koopintentie van een e-book ligt op ca. 9%, terwijl dat van een luisterboek ligt op 3% De leenintentie van een e-boek blijft stijgen. 14% van de mensen die wel eens een boek lenen, willen waarschijnlijk een e-boek lenen bij de bibliotheek (juli 2011).
Genre gelezen e-books
Aan e-book lezers is gevraagd van welke genres zij weleens e-books lezen. Net zoals lezers van bibliotheekboeken lezen zij vooral fictie (66%). Non-fictie komt op de tweede plaats met 41%. Ter vergelijking: het aantal uitleningen fictie/non-fictie in de bibliotheek was in 2010 77% respectievelijk 23%.
Verrijkte e-books Een nieuw genre vormen de e-books die zijn voorzien van extra mogelijkheden. Het gaat dan om e-books die verrijkt zijn met bijv. audio-fragmenten, slideshows, video’s en 360 graden foto’s. Deze maken al een substantieel deel uit van de gelezen e-books (mei 2012).
Leeservaring
Bijna de helft van de mensen die een of meer e-books heeft gelezen, deed dat minder dan 6 maanden geleden. Veellezers hebben relatief vaak hun eerste e-book al 1 jaar geleden verkregen. Ruim een derde van de e-booklezers leest uitsluitend e-books. Bijna 10% van de e-booklezers leest te minste wekelijks in een e-boek.
Mensen die ‘soms’ e-books lezen, vinden dat papieren boeken hen meer ontspanning en plezier opleveren. Desondanks geeft de helft degenen die ‘soms’ e-books lezen aan dat zij in de toekomst hoofdzakelijk van een apparaat zullen lezen. 50-plussers merken geen verschil in het lezen van papier en elektronische leesapparaten, wanneer het gaat om het effect op de ogen (mei 2012).
Zie ook Lezen tijdens vakantie. Zie ook Leesgedrag kinderen.
Prijsbeleving e-books
De prijs van e-books werkt remmend op de koop ervan. Ongeveer twee derde van de mensen die wel eens e-books lezen zouden meer e-books kopen als deze goedkoper zouden worden. Mannen vinden de prijs vaker te hoog te vinden dan vrouwen.
Verlaging van de prijs van e-books zou voor ongeveer een derde van de respondenten een reden zijn om minder illegaal te downloaden. De prijs is vooral voor jongeren (jonger dan 15 jaar) belangrijker dan voor ouderen (mei 2012).
Omzet e-readers en e-books groeit
In mei 2010 gaf online retailer Bol.com aan dat er 20.000 e-readers en 100.000 e-books waren verkocht (NRC 31 juli 2010). Over het gehele jaar 2010 leverde het Centraal Boekhuis ruim 350.000 e-books uit (waarin begrepen ook de door Bol.com in 2010 uitgeleverde e-books; bron: Bol.com).
Eind 2011 waren in Nederland 10.717 titels (ook) als e-book verkrijgbaar. Het aantal verkochte e-books kwam uit op 771.641, een ruime verdubbeling ten opzichte van 2010 en 1,7% van de totale boekenmarkt (bron: Feiten en cijfers van de koninklijke vereniging van het boekenvak). Bol.com maakte eind 2011 bekend dat deze organisatie haar miljoenste e-book verkocht had. Dit aantal werd in minder dan 3 jaar bereikt. NB. Bol.com verkoopt zowel in Nederland als in België.
In 2011 maakten e-books wereldwijd 2,9% uit van de omzet in boeken. In 2015 zal de omzet gestegen zijn naar 12,7%; in Noord-Amerika zelfs naar 21,4%. Dit heeft te maken met de de snelle opmars van e-readers, tabletcomputers en smartphones. Bron: Generator Research).